دبیر هیئت تشخیص صلاحیت حسابدار مدیریت خبره با اشاره به نقش بیبدیل ملی شدن صنعت نفت در بومیسازی دانش حسابداری مدرن ایران، از گذر این حرفه از یک وظیفه ثبت و نگهداری ساده به ابزاری کلیدی برای تصمیمسازی و شفافیت اقتصادی سخن گفت. این تحول نشاندهنده مسیری پرفراز و نشیب برای حسابداری مدرن ایران است که ریشههای عمیقی در تاریخ اقتصادی و اجتماعی کشور دارد.
ریشههای عمیق حسابداری در ایران: از «میرزا» تا نظام دوطرفه
تاریخ حسابداری مدرن ایران، داستانی از تکامل و انطباق است. پیش از ورود شیوههای نوین، تجار ایرانی برای نظمبخشیدن به امور مالی خود به افرادی موسوم به «میرزا» اعتماد میکردند که بعدها نقش «دفتردار» را ایفا کردند. این افراد با دانش سنتی خود، دخل و خرج را ثبت و تراز میکردند. با آغاز سده بیستم میلادی و ورود بانک شاهنشاهی ایران (که بعدها به بانک تجارت تبدیل شد) و دیگر مؤسسات خارجی، سیستم حسابداری دوطرفه به تدریج وارد ایران شد. اما این ورود، آغاز راهی طولانی برای بومیسازی و نهادینهسازی حسابداری مدرن ایران بود که نقطه عطف آن، رویدادی سرننوشتساز در تاریخ معاصر کشور محسوب میشود.
ملی شدن صنعت نفت؛ سرآغاز بومیسازی حسابداری مدرن ایران
به گواه بسیاری از صاحبنظران، سال ۱۳۳۰ و جریان ملی شدن صنعت نفت توسط دکتر مصدق، سرآغازی برای تحول بنیادین در حسابداری مدرن ایران بود. با خلع ید انگلیسیها و خروج گسترده پرسنل خارجی، نیاز مبرم به متخصصان داخلی برای مدیریت امور مالی عظیم صنعت نفت احساس شد. این ضرورت تاریخی، فرصتی بینظیر برای ایرانیزه کردن دانش و فنون حسابداری فراهم آورد. در همین دوران بود که پیشگامانی چون مرحومین ابوالقاسم خردجو، اسمعیل عرفانی و حسن سجادینژاد در دهه ۳۰ شمسی، با تأسیس آموزشگاه عالی حسابداری شرکت نفت، زمینه پرورش نسل جدیدی از حسابداران ایرانی را فراهم آوردند. تلاشهای دکتر فضلالله اکبری در دانشکده علوم اداری دانشگاه تهران و استاد عزیز نبوی در تأسیس نخستین مؤسسه عالی حسابداری خصوصی در دهه ۴۰ نیز از پایههای اصلی توسعه حسابداری مدرن ایران محسوب میشوند.
تحولات چهارگانه و نقش حسابداری در عصر نوین
امروزه، حسابداری مدرن ایران نیز همچون سایر نقاط جهان، از چند عصر کلیدی عبور کرده است که امیر ابراهیمزاده، دبیر هیئت تشخیص صلاحیت حسابدار مدیریت خبره، آنها را به چهار دوره تقسیم میکند:
عصر سیاهه نویسی: حسابدار صرفاً وظیفه ثبت بدهکار و بستانکار و گزارش ماندهها را بر عهده داشت.
عصر حسابداری مالی: با گسترش کسبوکارها، نیاز به گزارشهای ساختارمند مانند ترازنامه و صورت سود و زیان برای پاسخگویی به ذینفعان خارجی مطرح شد.
عصر حسابداری مدیریت: فلسفه وجودی گزارشها تغییر کرد و حسابداری به ابزاری برای تصمیمسازی داخلی و ایجاد ارزش افزوده تبدیل شد.
عصر حسابداری اجتماعی-اقتصادی: عصر حاضر که با ظهور اینترنت، فناوری اطلاعات و گذر از اقتصاد صرفاً صنعتی به سمت اقتصاد دانشبنیان، نقش حسابداری را در ابعاد وسیعتری از جمله مسئولیتهای اجتماعی و پایداری گسترش داده است.
انجمن حسابداران خبره؛ پرچمدار توسعه حرفه حسابداری در ایران
با ورود فارغالتحصیلان رشته حسابداری به بازار کار در دهه ۴۰، نیاز به یک نهاد صنفی برای سازماندهی و ارتقاء این حرفه احساس شد. سرانجام در دوم اسفندماه ۱۳۵۱، انجمن حسابداران خبره ایران تأسیس و در اردیبهشت ۱۳۵۳ رسماً به ثبت رسید. این انجمن با انتشار مجله تخصصی «حسابدار» و برگزاری دورههای آموزشی، نقشی محوری در توسعه و اعتلای حسابداری مدرن ایران ایفا کرده است. اوج این تلاشها، عضویت انجمن در فدراسیون بینالمللی حسابداران (آیفک) در سال ۱۹۹۸ میلادی بود که جایگاه حرفهای ایران را در سطح جهانی تثبیت کرد.
اهمیت روز ملی حسابدار و افقهای پیش روی این حرفه
انتخاب ۱۵ آذر به عنوان روز ملی حسابدار، ریشههای جهانی دارد. در سال ۲۰۰۷، به مناسبت سیامین سالگرد تأسیس آیفک، یک هفته به عنوان «هفته حسابداری» در سراسر جهان معرفی شد. انجمن حسابداران خبره ایران، به عنوان اولین عضو ایرانی آیفک، با همکاری سایر نهادهای مرتبط، در نشستی تاریخی در ۱۳ آذر ۱۳۸۶، روز ۱۵ آذرماه را به عنوان روز ملی حسابدار در تقویم حرفهای کشور تثبیت کرد تا یادآور اهمیت این حرفه و ریشههای کهن آن باشد. سید محمد باقرآبادی، دبیرکل انجمن حسابداران خبره ایران، نیز با تأکید بر نقش حیاتی حسابداران در اقتصاد امروز، چالشهای نوین پیش رو را یادآور شد. او سه رکن اصلی موفقیت در دوران گذار به عصر هوش مصنوعی و تحولات فناورانه را "دانش بهروز، اخلاق حرفهای و شجاعت بیان حقیقت" برشمرد.
در پایان، روشن است که حسابداری مدرن ایران دیگر تنها به ثبت ارقام محدود نمیشود؛ بلکه به مثابه ستون فقراتی برای اطمینان، شفافیت و حکمرانی مالی صحیح عمل میکند. حسابداران، با تکیه بر دانش، تجربه و پایبندیهای اخلاقی خود، به عنوان حافظان خاموش اقتصاد، نقشی بیبدیل در ساختن آیندهای شفافتر و پایدارتر برای کشور ایفا میکنند.
مطالب مرتبط
- تداوم پلمب ده معدن ناایمن در مازندران؛ جان کارگران در اولویت است
- بیمهری بانکها، سرنوشت ۹۰۰ هزار واحد مسکن اجتماعی را در هالهای از ابهام فرو برد
- کوبا توقیف نفتکش حامل نفت ونزوئلا توسط آمریکا را «دزدی دریایی» خواند و محکوم کرد
- تلاشهای گندمکاران خوزستان به ثمر نشست؛ ۷۰ درصد اراضی گندم این استان زیر کشت رفت
سلام، من رضا معنوی هستم؛ ۳۹ ساله و عضو تیم مجله خبری ارتباط ما. سالهاست در حوزه رسانه فعالیت میکنم و تلاش میکنم خبرها را شفاف، سریع و قابل اعتماد در اختیار شما قرار دهم
